ในยุคที่ภาคอุตสาหกรรมเติบโตอย่างรวดเร็ว สุขภาพและความปลอดภัยของพนักงานถือเป็นหัวใจสำคัญในการขับเคลื่อนองค์กร หน้าที่สำคัญของเจ้าหน้าที่ความปลอดภัยในการทำงาน (จป.) หัวหน้างาน และฝ่ายทรัพยากรบุคคล (HR) จึงไม่ใช่แค่การป้องกันอุบัติเหตุเฉียบพลันจากเครื่องจักรเท่านั้น แต่ยังรวมถึงการเฝ้าระวัง โรคจากการทำงาน (Occupational Diseases) ที่มักสะสมและแสดงอาการในระยะยาว ซึ่งสร้างความเสียหายทั้งต่อตัวพนักงานและประสิทธิภาพการผลิตของโรงงาน

1. โรคระบบทางเดินหายใจและปอด จากฝุ่นละอองและสารเคมี

โรคนี้พบบ่อยในโรงงานอุตสาหกรรมที่มีกระบวนการเจียร ตัด ขัด หรือโรงงานที่ต้องสัมผัสกับฝุ่นซิลิก้า ใยหิน และไอระเหยของสารเคมี โรคยอดฮิตได้แก่ โรคปอดฝุ่นทราย (Silicosis) และโรคหืดจากการทำงาน อาการเริ่มแรกมักไอเรื้อรัง แน่นหน้าอก และหายใจลำบาก

• วิธีป้องกัน: จัดให้มีระบบระบายอากาศที่มีประสิทธิภาพ ควบคุมปริมาณฝุ่นหรือสารเคมีไม่ให้เกินค่ามาตรฐาน (OELs) จัดอบรมการใช้งานอุปกรณ์คุ้มครองความปลอดภัยส่วนบุคคล (PPE) เช่น หน้ากรองสารเคมี และตรวจสุขภาพประจำปีตามปัจจัยเสี่ยงอย่างเคร่งครัด

2. โรคกลุ่มอาการผิดปกติของระบบโครงร่างและกล้ามเนื้อ (MSDs)

กลุ่มโรคนี้เกิดจากการทำงานซ้ำๆ (Repetitive Strain Injuries) การยกของหนัก หรือการอยู่ในท่าทางที่ไม่เหมาะสมเป็นเวลานาน (Ergonomics Hazards) เช่น การนั่งหน้าสายพานการผลิตนานเกินไป หรือการก้มๆ เงยๆ โรคที่พบบ่อยได้แก่ โรคการกดทับเส้นประสาทบริเวณข้อมือ (Carpal Tunnel Syndrome) และอาการปวดหลังส่วนล่างเรื้อรัง

• วิธีป้องกัน: ปรับปรุงสภาพแวดล้อมการทำงานตามหลักการยศาสตร์ (Ergonomics) เช่น ปรับความสูงของโต๊ะทำงาน จัดหาอุปกรณ์ช่วยยกของหนัก และส่งเสริมให้พนักงานยืดเหยียดกล้ามเนื้อระหว่างวันทำงาน (Stretching Break) เพื่อลดความล้า

3. โรคสูญเสียการได้ยินจากเสียงดัง (Noise-Induced Hearing Loss)

โรงงานที่มีเครื่องจักรขนาดใหญ่ปั๊มขึ้นรูป ทอผ้า หรือเครื่องยนต์ที่มีเสียงดังเกินมาตรฐานกฎหมายกำหนด (85 เดซิเบลเอ เป็นเวลา 8 ชั่วโมง) มักส่งผลกระทบต่อประสาทหูของพนักงาน ทำให้สูญเสียการได้ยินทีละน้อยจนถึงขั้นหูตึงถาวร และมักมีอาการเสียงดังในหูร่วมด้วย

• วิธีป้องกัน: ทำเครื่องหมายเขตบังคับสวมใส่อุปกรณ์ป้องกันเสียง ลดเสียงที่แหล่งกำเนิดด้วยการทำ sound enclosure และบังคับให้พนักงานสวมใส่อุปกรณ์ลดเสียง เช่น Earplug หรือ Earmuff ทุกครั้งที่เข้าพื้นที่เสียงดัง พร้อมตรวจสมรรถภาพการได้ยินเป็นประจำทุกปี

4. โรคผิวหนังจากการทำงาน (Occupational Dermatitis)

เกิดจากการที่ผิวหนังสัมผัสโดยตรงกับสารเคมี น้ำมันหล่อเย็น ตัวทำละลาย (Solvents) หรือสารทำความสะอาดในโรงงาน ทำให้เกิดอาการแพ้ ผื่นคัน ผิวหนังอักเสบ หรือเกิดแผลไหม้จากสารเคมี

• วิธีป้องกัน: จัดหาถุงมือที่เหมาะสมกับชนิดของสารเคมีที่ใช้ จัดเตรียมจุดล้างตาและชำระล้างร่างกายฉุกเฉินให้พร้อมใช้งานเสมอ รวมถึงการให้ความรู้เรื่องการล้างมือและการใช้ครีมบำรุงผิวเพื่อเสริมเกราะป้องกันผิวหนัง

การจัดการและป้องกันโรคจากการทำงานไม่ใช่ภาระหน้าที่ของฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง แต่ต้องอาศัยความร่วมมืออย่างบูรณาการระหว่าง จป. ในการประเมินความเสี่ยง หัวหน้างานในการกวดขันวินัยหน้างาน และ HR ในการบริหารจัดการสุขภาวะองค์กร การสร้างวัฒนธรรมความปลอดภัยเชิงป้องกัน (Proactive Safety Culture) ตั้งแต่วันนี้ จะช่วยลดอัตราการเจ็บป่วย ลดการขาดงาน และสร้างความยั่งยืนให้กับบุคลากรและองค์กรในระยะยาว