ไขข้อข้องใจ: ทำไมองค์กรยุคใหม่ต้องพึ่งพา BBS

อุบัติเหตุในโรงงานส่วนใหญ่ไม่ได้เกิดจากเครื่องจักรที่ชำรุดเพียงอย่างเดียว แต่กว่า 80-90% มักมีสาเหตุมาจาก "พฤติกรรมที่ไม่ปลอดภัย" (Unsafe Acts) ของตัวพนักงานเอง เช่น การไม่สวมใส่อุปกรณ์คุ้มครองความปลอดภัยส่วนบุคคล (PPE) การลัดขั้นตอนการทำงาน หรือความเร่งรีบ แม้ว่าองค์กรจะมีกฎระเบียบที่เข้มงวดและอุปกรณ์ที่ครบครันเพียงใด แต่หากจิตสำนึกและพฤติกรรมยังไม่เปลี่ยน อุบัติเหตุก็ยังคงเกิดขึ้นได้เสมอ

นี่จึงเป็นที่มาของแนว Behavior-Based Safety (BBS) หรือการจัดการความปลอดภัยโดยใช้พฤติกรรมเป็นฐาน ซึ่งเป็นเครื่องมือสากลที่มุ่งเน้นการสังเกต ให้คำแนะนำ และเสริมแรงเชิงบวก เพื่อปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเสี่ยงให้กลายเป็นพฤติกรรมที่ปลอดภัยอย่างยั่งยืน สำหรับเจ้าหน้าที่ความปลอดภัย (จป.) หัวหน้างาน และฝ่ายทรัพยากรบุคคล (HR) การนำ BBS มาปรับใช้ในโรงงานถือเป็นก้าวสำคัญในการสร้างวัฒนธรรมความปลอดภัยเชิงรุกอย่างแท้จริง

ขั้นตอนที่ 1: เตรียมความพร้อมและสร้างความเข้าใจร่วมกัน

การเริ่มต้นทำ BBS ให้ประสบความสำเร็จ ไม่ใช่การสั่งการจากผู้บริหารลงมาแบบ Top-down แต่ต้องเริ่มจากการสื่อเป้าหมายให้ทุกคนเข้าใจตรงกันว่า BBS ไม่ใช่การจับผิด แต่เป็นการช่วยเหลือดูแลซึ่งกันและกัน

• สื่อสารบทบาทของ จป.: ทำหน้าที่เป็นผู้สนับสนุน ออกแบบระบบ และวิเคราะห์ข้อมูลพฤติกรรมที่รวบรวมได้
• ดึงหัวหน้างานและ HR เข้ามามีส่วนร่วม: หัวหน้างานต้องเป็นผู้นำในการสังเกตพฤติกรรม ส่วน HR ทำหน้าที่บูรณาการเข้ากับระบบประเมินผลและการสื่อสารภายใน
• สร้างความตระหนักให้พนักงาน: อธิบายให้พนักงานเข้าใจว่าการทำ BBS มีเป้าหมายเพื่อความปลอดภัยกลับบ้านอย่างปลอดภัยของตัวพวกเขาเอง

ขั้นตอนที่ 2: กำหนดพฤติกรรมเป้าหมายและการสังเกตการณ์

องค์กรไม่สามารถสังเกตทุกอย่างพร้อมกันได้ จึงต้องคัด พฤติกรรมเสี่ยง ที่เกิดขึ้นบ่อยหรือมีความรุนแรงสูงมาทำเป็นรายการตรวจสอบ (Checklist) เช่น การขึ้นที่สูง การทำงานกับสารเคมี หรือการใช้เครื่องมือกล โดยหัวหน้างานหรือเพื่อนร่วมงานที่ได้รับการอบรม จะทำหน้าที่เดินสำรวจและบันทึกพฤติกรรมทั้งที่ปลอดภัยและไม่ปลอดภัย โดยเน้นย้ำว่าการเก็บข้อมูลนี้จะไม่มีการคาดโทษ เพื่อให้พนักงานกล้าเปิดใจคุยกัน

ขั้นตอนที่ 3: ให้ฟีดแบ็กเชิงบวกและสร้างการเสริมแรง

หัวใจสำคัญของ BBS อยู่ที่กระบวนการให้ข้อมูลย้อนกลับ (Feedback) ทันทีหลังการสังเกต หากพบพนักงานทำงานอย่างปลอดภัย ควรกล่าวชมเชยเพื่อให้เกิดความภาคภูมิใจและทำซ้ำ แต่หากพบพฤติกรรมเสี่ยง ผู้สังเกตต้องใช้วิธีพูดคุยด้วยความเข้าใจ ถามถึงเหตุผลที่ทำเช่นนั้น และร่วมกันหาทางออกที่ปลอดภัยกว่า การสร้างบรรยากาศการพูดคุยที่เป็นมิตรจะช่วยลดกำแพงความกลัวและทำให้พนักงานยินดีปรับเปลี่ยนพฤติกรรมด้วยความเต็มใจ

ขั้นตอนที่ 4: วิเคราะห์ข้อมูลและติดตามผลอย่างต่อเนื่อง

ข้อมูลจากการสังเกตพฤติกรรมทั้งหมดควรถูกรวบรวมและนำมาวิเคราะห์รายเดือนหรือรายไตรมาสโดยทีม จป. เพื่อดูว่าพฤติกรรมเสี่ยงใดที่ยังคงเกิดขึ้นบ่อย จากนั้นจึงนำไปปรับปรุงมาตรการทางวิศวกรรม ขั้นตอนการทำงาน หรือจัดหลักสูตรฝึกอบรมเพิ่มเติมให้ตรงจุด พร้อมทั้งนำผลลัพธ์ที่ได้มารายงานให้ผู้บริหารและพนักงานรับทราบ เพื่อให้ทุกคนเห็นถึงความเปลี่ยนแปลงในทางที่ดีขึ้น

บทสรุป: การนำ BBS มาปรับใช้ในองค์กรไม่ใช่เรื่องยากหากเริ่มต้นด้วยความเข้าใจและการมีส่วนร่วมของทุกฝ่าย ตั้งแต่ จป. หัวหน้างาน ไปจนถึง HR โรงงาน การปรับพฤติกรรมความปลอดภัยต้องอาศัยเวลา ความอดทน และความต่อเนื่อง เมื่อพนักงานเปลี่ยนจากความจำเป็นต้องทำตามกฎ มาเป็นการทำด้วยความตระหนักรู้และห่วงใยเพื่อนร่วมงาน วัฒนธรรมความปลอดภัยที่ยั่งยืน ก็จะเกิดขึ้นในองค์กรอย่างแท้จริง นำไปสู่การลดอุบัติเหตุและการเติบโตอย่างมั่นคงของธุรกิจในระยะยาว